صفحه اصلی / 275 / رانت‌خواری با ارز مسافرتی
رانت‌خواری با ارز مسافرتی
رانت‌خواری با ارز مسافرتی

رانت‌خواری با ارز مسافرتی

مسافران خروجی یکی از نخستین گروه‌هایی بودند که پس از آشفته بازار ارز به خارج‌کردن منابع مالی کشور متهم شدند. گروه اقتصادی دولت ازجمله محمود واعظی، ولی‌الله سیف، محمدباقر نوبخت و حتی برخی نمایندگان مجلس شورای‌اسلامی در اظهارنظرهایی بعضاً غیرکارشناسی خواستار توقف سفر مردم به خارج از کشور شدند.

اگرچه دولت در همین راستا اقداماتی همچون افزایش بی‌سابقه عوارض خروج از کشور را هم به کار گرفت، اما از سوی دیگر در تقابل با این سیاست و اختصاص ارز ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ یورویی دولتی برای هر مسافر، باعث شد آمار گردشگری خروجی نسبت به داخلی بیش از پیش نامتوازن شود.

با در نظر گرفتن یوروی ۵۰۰۰ تومانی دولتی و ۹۰۰۰ تومانی بازار آزاد و یک حساب سرانگشتی می‌توان دریافت دولت چیزی حدود ۴۰۰۰ تومان به‌ازای هر یورو به مسافران خارجی یارانه می‌دهد.

رقمی که نه‌تنها بیش از پیش، مردم را به سفرهای خارجی ترغیب کرد، بلکه باعث شکل‌گیری گروه‌های مافیا‌یی شده که در ازای سفرهای رایگان خارجی، ارز مسافرتی مردم را می‌گیرند و با خدماتی نازل و ارزان، ارز را در بازار آزاد می‌فروشند و سود هنگفتی به جیب می‌زنند.

سیاست دستوری پایین نگه‌داشتن نرخ ارز و شیوه اجرای آن از همان روزهای نخسین انتقادات بسیاری در پی داشت. اختصاص یارانه ارزی به مسافران و نبود قوانین و سازوکار روشن اجرایی، صنعت گردشگری را با مشکلات ریز و درشتی روبه‌رو کرد.

ورشکستگی آژانس‌های معتبر مسافرتی، شکل‌گیری گروه‌های مافیایی برای به جیب‌زدن ارز مسافران، کلاهبرداری از آنها در کشورهای مقصد و خرید تمامی بلیت‌های مقاصد پرسفر ایرانی‌ها توسط سودجویان و بسته شدن ایرلاین‌ها تا چند ماه آینده تنها بخشی از این مشکلات است.

مشکلاتی که صدای علی‌اصغر مونسان، رئیس سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی را هم درآورد و در اظهارات اخیرش، عطای ارز مسافرت‌های خارج از کشور را به لقایش بخشید و گفت: «اگر قرار است کمک و مساعدتی صورت بگیرد، بهتر است در حوزه گردشگری ورودی به کشور باشد.»

او مشکل اصلی را نحوه ارائه ارز مسافرتی دانست: «سازمان میراث‌فرهنگی از ابتدا با این روش ارائه ارز مسافرتی مخالف بود چرا که ارزی که برای تسهیل سفر مردم درنظر گرفته شده زمینه‌ساز سودجویی برخی افراد شده است».

نقش ایرلاین در کلاهبرداری‌های اخیر

رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران هم در روزهای اخیر در گفتگو با خبرگزاری‌ها گفت: «دوستانی که بدون کارشناسی و جویا شدن نظر ما، قانون‌ها را تصویب کرده‌اند، مسبب این وضعیت هستند.»

رفیعی معتقد است آژانس‌ها در کلاهبرداری‌های اخیر هیچ نقشی نداشتند: «بنده دفاتر را از این موضوع مبری می‌دانم، چرا که وقتی من با وجود اینکه رئیس صنف و آژانس‌دار قدیمی هستم؛ نمی‌توانم برای خودم بلیت تهیه کنم، قطعا دفاتر دیگر هم به‌سختی درحال کار کردن در این بازار هستند و نمی‌توانند در مسیرهای خاص حداقل تا پایان مرداد، بلیتی تهیه کنند. به همین دلیل مطمئنم که یکی از این دفاتر هم به این کار رو نیاوردند».

او این افراد را دلال‌هایی می‌داند که با همکاری ایرلاین‌ها در مسیرهای خاص فعالیت دارند: «در حقیقت این افراد دلال‌هایی هستند که با ایرلاین‌ها ارتباط دارند.

اگر توجه کنیم؛ می‌بینیم در این مسیر به‌جز یک ایرلاین داخلی و دو سه ایرلاین خارجی، ایرلاینی دیگری وجود ندارد و با توجه به اینکه برای هواپیمای تُرکیش صرف نمی‌کند که از اینجا مسافر را به استانبول ببرد و از استانبول دوباره به مالزی ببرد،‌ می‌توان به این نتیجه رسید که دو ایرلاین ما این کار را انجام می‌دهند. همان‌هایی که تا چند وقت پیش می‌آمدند و به دفاتر التماس می‌کردند که بیایید و ما به شما گروه می‌دهیم. اما در حال حاضر اگر یک بلیت از آنها بخواهیم؛ وجود ندارد و بسته شده‌است.»

این در حالیست که با یک جستجوی ساده در گوگل می‌توانید آژانس‌هایی را هم پیدا کنید که در قبال ارز دولتی شما را به خارج از کشور می‌برند.

تورهای رایگان، خدمات نازل و سود هنگفت دلالان

ماجرای سفرهای رایگان تورها دقیقا چیست؟ تصور کنید برای سفر به کشوری که ارز ۱۰۰۰ یورویی به آن تعلق می‌گیرد با یکی از این تورها سفر می‌کنید. در اغلب این تبلیغات گفته می‌شود بلیت رفت و برگشت و اقامت در هتل برای افراد رایگان است و هزینه خورد و خوراک با مسافران. قدم نخست یعنی همان بلیت هواپیما را آژانس‌ها به صورت چارتری و عمده خریداری می‌کنند و درنتیجه با کمترین هزینه، بلیت رفت و برگشت را تهیه می‌کنند.

مرحله بعدی یعنی اقامت را هم معمولا با هتل‌های دست چندم و کم ستاره پشت سر می‌گذارند. در برخی موارد حتی با توجه به سیاست‌های گردشگری برخی کشورها اقامت‌گاه‌هایی با سرویس‌های رایگان در اختیار توریست‌ها می‌گذارند.

کشورهایی که اغلب جزو مقاصد ایرانی‌ها هم هستند و مورد استفاده این تورها هم قرار می‌گیرد. در نتیجه این افراد با کمترین خرج ممکن بیشترین سود را از ارز دولتی مسافران می‌برند. درواقع درحالی‌که مابه تفاوت ارز مسافرتی و آزاد چیزی حدود ۴ تا ۵ میلیون تومان است، هزینه این تورها برای مسافران کمتر از ۲ میلیون تومان آب می‌خورد.

بررسی مقاصد پرسفر ایرانی‌ها با ارز مسافرتی

صربستان یکی از مقاصدی است که هزار یورو ارز مسافرتی به آن تعلق می‌گیرد. اما سفر به این کشور آنقدرها هم گران نیست. گردشگرانی که با تور به این کشور می‌روند، چیزی بین ۲ میلیون و ۵۰۰هزار تا ۳میلیون و۵۰۰هزار تومان را برای سفرهای ۴ تا ۷ روزه هزینه می‌کنند.

 احتمالا با احتساب هزینه‌ وعده‌های غذایی که عمدتا روی تور نیست، بیش از ۳ تا ۴ میلیون تومان هزینه نخواهد شد. درنتیجه حدودا چیزی بیش از ۵ میلیون تومان از ارز باقی می‌ماند.

اگر کسی بدون تور تصمیم به سفر به صربستان بگیرد هم با این احتساب  – اگر قصد خرید خاصی نداشته باشد –  چیزی حدود ۴۰۰ یورو بازمی‌گرداند. به این ترتیب در مجموع می‌توان گفت سفر این افراد رایگان درآمده و حتی در صورت صرفه‌جویی بیشتر سود هم کرده‌اند.

تایلند هم یکی از کشورهایی است که به ازای هر مسافر ۱۰۰۰ یورو ارز دولتی می‌گیرد. قیمت هر یورو با ارز دولتی حدود ۵۰۰۰ هزار تومان است و هر مسافر برای دریافت ۱۰۰۰ یورو ۵ میلیون تومان پرداخت می‌کند. اگر فرد مسافر هزار یورو خود را در بازار آزاد بفروشد، با احتساب هر یورو ۹۰۰۰تومان در بازار آزاد، پول اولیه او تقریبا دو برابر می‌شود.

این وضعیت برای تورهای مالزی نیز برقرار است. با یک جستجوی ساده در اینترنت مشخص می‌شود، هزینه تورهای مالزی نیز تا حدودی مشابه هزینه تورهای تایلند است.

کشورهای ۵۰۰ یورویی

این سود درباره مقاصدی که ۵۰۰ یورو ارز به آنها تعلق میگیرد هم اگرچه کمتر، اما باز هم وجود دارد. برای مثال تورهای استانبول ماه پیش و درتعطیلات اخیر رقمی بین ۲ میلیون تا ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به فروش رفت. این قیمت البته به‌دلیل قرار گرفتن در تعطیلات نسبت به همیشه بالاتر بود و در شرایط غیرپیک سفر، حدوداً یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان خرید و فروش می‌شود.

با احتساب هزینه‌های جانبی و بازدید از اماکن دیدنی، هر مسافر استانبول حدود ۲ میلیون تومان هزینه می‌کند و چیزی حدود ۱۵۰یورو برای او باقی می‌ماند؛ رقمی که البته به احتمال فراوان صرف خرید از مراکز خرید این شهر می‌شود. اما چنانچه به هر دلیلی ۱۵۰یوروی باقی‌مانده، توسط مسافر به کشور بازگردد و در بازار با همان نرخ گفته شده ۹۰۰۰ تومان به فروش برسد، سودی حدود یک میلیون و ۳۰۰هزار تومان عاید گردشگر می‌شود.

در واقع مسافران خروجی می‌توانند دوبار از دریافت ارز مسافرتی سود ببرند؛ یک بار با خرید ارز زیر نرخ واقعی و بار دیگر با فروش باقی‌مانده آن با نرخ حدوداً واقعی.

چه کسانی از ارز مسافرتی سود می‌برند؟

اگرچه سال‌های گذشته هم دولت برای هرمسافر ۳۰۰ دلار یارانه ارزی پرداخت می‌کرد، اما تا شهریور ۹۶ که این قانون پابرجا بود نرخ ارز دولتی و آزاد چندان تفاوتی باهم نداشت  – با تفاوت نرخی حدود دویست هزار تومان –  و بعضا مسافرانی که به خارج از کشور سفر می‌کردند، حتی به سراغ آن هم نمی‌رفتند.

روزی که بانک مرکزی ارز مسافرتی را منتفی دانست، دو دلیل برای آن ارائه کردند، نخست یکسان‌سازی نرخ ارزی و دیگری عدم نیاز ضروری برای تخصیص ارز دولتی به مسافرت‌های خارجی.

اما حالا و در شرایطی که دولت بیش از پیش با مشکلات متعدد برای تامین ارز ضروری کشور روبه‌روست، با افزایش تخصیص ارز مسافرتی از ۳۰۰ دلار به ۱۰۰۰ یورو بدون سازوکار مشخص زمینه فعالیت سودجویان فراهم شده است. افرادی که به گفته رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران در افزایش رقم ارز تخصیص یافته مسافرتی هم دست داشته‌اند و معلوم نیست چه کسانی هستند: «اگر شما مافیای صنف‌های دیگر را پیدا کردید؛ مافیای این صنف را هم می‌توانید پیدا کنید.»

نویسنده: فاطمه روشن

ماهنامه گزارش ۲۷۵-مرداد ۱۳۹۷

این مطالب را نیز ببینید!

من کیستم؟

من کیستم؟

اغلب انسان‌ها تصور می‌کنند که دنیای مادی و بدن فیزیکی و چیزهایی که با ذهن …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *